EBOOK - SECRETS FROM THE NEW SCIENCE OF EXPERTISE

 BÍ QUYẾT TỪ BÌNH THƯỜNG TRỞ NÊN TÀI GIỎI

1- Chúng ta cách thiên tài không hề xa 

Mọi người thường nghĩ rằng thiên tài khi sinh ra vốn có sẵn một năng lực hơn người , năng lực đó đối với người bình thường mà nói sẽ không bao giờ đạt được . Nhưng sự thật liệu có phải như vậy không ? 

Tiến sĩ Anders Ericsson đã thông qua nghiên cứu và phát hiện ra con đường trở thành thiên tài của Mozart . Sở dĩ Mozart đạt được một thành tựu cao như vậy không phải là bởi vì ông sinh ra đã là một thiên tài , là bởi vì ông có một người cha là nhà soạn nhạc vô cùng tài ba , cùng với đó cha của Mozart rất coi trọng việc giáo dục con cái , đầu tiên ông bồi dưỡng cho chị gái của Mozart , tuy không được thành công cho lắm nhưng mà con gái ông cũng là một nghệ sĩ , sau khi mà có kinh nghiệm hơn ông đã bồi dưỡng cho người con thứ 2 , đó chính là Mozart , cuối cùng thì đã khiến cho Mozart vô cùng thành công và nổi tiếng . Chính vì vậy tài năng thiên phú của Mozart thực chất là kết quả của việc được huấn luyện , đào tạo và luyện tâp ngay từ khi còn rất nhỏ 

Qua những nghiên cứu , tác giả đã phát hiện ra rằng , sở dĩ mọi người có quan niệm thiên tài là những người sinh ra đã có năng lực hơn người , lý do là bởi vì những thông tin không đối xứng được truyền ra và con người ta lại bị thu hút hướng tới những câu chuyện huyền bí hơn . Còn các nhà tuyên truyền thì họ sẽ dựa trên nhiều động cơ , chỉ lấy những đoạn phim gây sốc nhất và bỏ qua những chi tiết hàng ngày khiến cho chúng ta nghĩ rằng thiên tài được sinh ra đã tốt hơn những người khác và họ thành công mà không cần quá nhiều nỗ lực . Tất cả những thiên tài bề ngoài có vẻ như là những năng lực của họ vượt quá tầm với với người bình thường , nhưng mà thực tế tất cả bọn họ đều có chung một bí quyết duy nhất để trở nên tài giỏi hơn người đó là " luyện tập có chủ ý "

Và điều khác biệt giữa họ và người bình thường là gì ? Họ luôn luyện tập theo một phương pháp có hệ thống , giúp bản thân liên tục vượt qua vùng thoải mái và mở rộng vòng tròn năng lực của họ

Tuy ở đây không phủ nhận những yếu tố về mặt di truyền , nhưng nghiên cứu thật sự đã lật đổ quan niệm cũ và cho chúng ta biết được rằng , chúng ta không quá cách xa với thiên tài , chỉ cần biết cách luyện tập có chủ ý , bạn hoàn toàn cũng có cơ hội trở nên khác biệt và kiệt xuất 

Chính vì thế , điều đầu tiên là hãy có niềm tin rằng chỉ cần đúng phương pháp luyện tập , chúng ta chắc chắn có thể trở nên tài giỏi , xuất sắc và vượt trội hơn rất nhiều 

2- Bốn điều kiện đáp ứng " luyện tập có chủ ý "

Bạn có để ý một sự thật này không , khi chúng ta học một kỹ năng mới nào đó , thông thường chúng ta sẽ làm theo các bước cơ bản như sau :

    Đầu tiên là chúng ta sẽ tìm hiểu chung làm mình sẽ làm gì , rồi bắt đầu học từ thầy , từ trường lớp , huấn luyện viên , sách hay là trang web , sau đó thì chúng ta sẽ bắt tay vào luyện tập

    Luyện tập cho đến khi đạt được một trình độ có thể chấp nhận được và sử dụng chúng trong thực tiễn một cách tự động hoá , nhưng ở đây bạn cần phải hiểu một điều rất quan trọng rằng , một khi kỹ năng của bạn đạt đến một trình độ mà bản thân bạn cảm thấy hài lòng thì sau đó rất khó có thể tiến bộ thêm nữa 

    Chúng ta thường hiểu sai như thế này : cho rằng là nếu chúng ta cứ tiếp tục và thường xuyên thực hành kỹ năng vốn có của mình , chúng ta sẽ nhất định giỏi hơn dù là tiến bộ nó có chậm đi chăng nữa nhưng mà chúng ta vẫn đang trên đà phát triển . Ví dụ : chúng ta thường cho rằng bác sĩ hành nghề y có kinh nghiệm 10 năm sẽ giỏi hơn so với bác sĩ hành nghề 5 năm , hay là một giáo viên tuổi nghề 20 năm sẽ giỏi hơn giáo viên đã đứng lớp 5 năm . Nhưng mà trên thực tế thì không phải như vậy , nghiên cứu cho thấy một khi trình độ của ai đó đã đạt đến trình độ chấp nhận được và nó có thể chuyển thành tự động hóa thì việc chúng ta thực hành thêm vài năm nữa nó sẽ không cải thiện được nhiều kỹ năng của bạn . Thậm chí có những bác sĩ giáo viên , kinh nghiệm 10 ,15 năm nhưng mà chưa chắc đã bằng những người làm việc mới 5 năm hay 7 năm , bởi vì nếu chúng ta không có chủ ý cải thiện thì những khả năng, kỹ năng tự động hoá mà bạn đã luyện tập trước đó sẽ dần dần từ từ bị thoái hoá 

    Vì vậy , để trở thành một người thật sự xuất sắc , chúng ta phải có chủ ý để luyện tập , tức là có ý thức mong muốn thoát ra khỏi mức độ tự động hoá này và luyện tập có mục đích 

Vậy luyện tập có mục đích là như thế nào ? 

Ở đây chúng ta cần phải nắm được 4 đặc điểm quan trọng của luyện tập có mục đích như sau 

    1 - Đặc điểm đầu tiên : có mục tiêu cụ thể , và được xác định rõ ràng , giống như là trong cuốn sách 7 thói quen để thành đạt , làm bất cứ việc gì chúng ta cũng cần phải lấy mục tiêu cuối cùng để bắt đầu . Và việc luyện tập có mục đích của chúng ta ở đây nó cũng phải như thế . Đầu tiên bạn cần phải có mục tiêu lớn , tức là mục tiêu dài hạn , là sau đó luyện tập theo kiểu tích tiểu thành đại , bước những bước nhỏ trước để vươn ra chặng đường dài , tức là chúng ta hãy chia nhỏ mục tiêu cũng chính là quá trình giúp chúng ta tự kiểm điểm , sửa chữa , cuối cùng là có những bước đột phá cho riêng mình 

    2 - Đặc điểm thứ hai : cần phải tập trung , như bí quyết sống của Steve Jobs sống đơn giản , thứ 2 là tập trung . Tập trung chính là yếu tố sống then chốt trong chánh niệm , một trải nghiệm sống khiến bạn hạnh phúc và làm chủ cuộc đời hơn . Và tập trung tuyệt đối cũng là cách để bạn đạt được flow , trạng thái dòng chảy khiến bạn thành công và sống tốt hơn . Để thành công , bạn không thể không tập trung hoàn toàn vào một việc duy nhất ở hiện tại . Việc luyện tập một kỹ năng cũng như vậy , đây là một điều bắt buộc nếu như mà bạn muốn tiến bộ , bạn phải hoàn toàn tập trung vào mỗi lần luyện tập của mình 

    3 - Đặc điểm thứ ba : phải có phản hồi , bất luận là làm việc gì , nếu mà bạn cứ vùi đầu làm và làm mà không dừng lại để nhìn nhận , để phản hồi về bản thân rằng phương diện nào mình còn thiếu xót , ở chổ nào mình làm chưa tốt , thì bạn sẽ không thể nào tìm ra những gì bạn cần cải thiện và cũng không biết bản thân mình còn cách điểm về đích bao xa nữa . Cách tốt nhất khi rèn luyện một khả năng, là bạn hãy tìm cho mình một người thầy một người huấn luyện viên , bởi vì người thầy không chỉ là người giảng dạy chỉ dẫn cho bạn , mà hơn hết là một người có thể đưa ra cho bạn phản hồi khách quan nhất , từ đó bạn có thể tiến bộ một cách nhanh chóng . Nhưng mà trong trường hợp là chúng ta không có điều kiện có một người thầy bên cạnh , thì chắc chắn là bạn sẽ phải tự tìm cách để tự phản hồi , tự sửa đổi 

    4 - Đặc điểm thứ tư : vượt qua vòng thoải mái , đặc điểm này thực sự là một chân lý cơ bản nhất cho bất kỳ loại luyện tập nào , nếu mà bạn không đủ kỷ luật buộc bản thân mình bước ra khỏi vùng thoải mái , bạn sẽ không bao giờ tiếng bộ được . Bước ra khỏi vùng thoải mái có nghĩa là bạn phải cố gắng làm một điều gì đó mà bản thân mình chưa từng làm trước đây , và những việc này ban đầu sẽ khiến cho bản thân cảm thấy khó chịu , thậm chí là sợ hãi , không dám đối mặt , nhưng mà một khi bạn đã vượt qua được trở ngại này, bạn sẽ nắm được chìa khoá then chốt trong luyện tập có mục đích , và chỉ cần bạn hoà nhịp chung với nhịp địu này thì sau đó chắc chắc có thể đột phá thực sự . 

3-Tin vào bản thân vì khả năng thích ứng của não bộ là vô hạn 

Người bình thường khi thực hành luyện tập , có thể gặp phải trạng thái ngưng trệ , tức là cảm thấy không phát triển thêm được nữa , nhưng mà đối với thiên tài thì không như vậy , bạn cần biết rằng , hầu hết cái gọi là ngưng trệ nó đều là chướng ngại tâm lý mà bạn tự tưởng tượng ra mà thôi . Trên thực tế là bạn chưa hề đạt được điểm cực hạn của mình , chỉ là vì bạn không có đủ động cơ để vượt qua được thôi , nghiên cứu khoa học đã phát hiện ra rằng khả năng thích ứng của não bộ vượt xa nhận thức của một người bình thường . Não bộ của chúng ta có khả năng thích nghi vô hạn , đó là vì sao các kỷ lục trên thế giới liên tục bị lật đổ , bên cạnh não bộ thì cơ thể của con người chúng ta cũng có khả năng thích nghi rất mạnh mẽ nhưng mà cơ thể lại có xu hướng thích sự ổn định hơn , và khi bạn ép nó bước ra khỏi vùng thoải mái thì hệ thống cơ thể sẽ cảm thấy áp lực vì sự cân bằng ban đầu của nó đang bị đe doạ . Nhưng một khi cơ thể đã đáp ứng được những thay đổi mới thì sự cân bằng này dần dần được xây dựng lại , cân bằng mới được thiết lập . Thách thức càng lớn thì biến hoá sẽ càng mạnh , tóm lại là bạn cần phải biết khả năng thích ứng của não bộ là vô hạn , chính vì thế chúng ta cần phải tìm đủ cho mình niềm tin , động lực để luyện tập có chủ ý , với mỗi lần bước qua vùng thoải mái mà thách thức chiến thắng chính bản thân mình 

4-Thực chất , bạn và thiên tài khác nhau ở " biểu tượng tinh thần " 

Sự chênh lệch giữa người bình thường và cao thủ là sự chênh lệch ở biểu tượng tâm lý tinh thần

Mục đích chính của luyện tập có chủ ý là tạo ra những " biểu tượng tinh thần " hiệu quả , có nghĩa là người xuất sắc , những cao thủ , chuyên gia họ sở dĩ thành công là bởi vì họ có được những biểu tượng tinh thần tốt hơn so với những người bình thường , và đặc biệt là họ không ngừng luyện tập và tối ưu hoá những biểu tượng tinh thần này 

Vậy biểu tượng tinh thần là gì ? Đây là một kết cấu về tinh thần , nguồn gốc của nó từ kiến thức của tâm lý học nhận thức ( trong này có một phần chuyên nghiên cứu về loài người học tập và ghi nhớ như thế nào ? ) 

Ở đây đã nghiên cứu về cách con người đã thu nhận và xử lý thông tin , đó cũng là cách mà chúng ta học một kỹ năng hay một kiến thức nào mới , và nó được các nhà khoa học đơn giản lại với một mô hình như sau :

THU NHẬN ( Biểu tượng ngoại bộ ) - XỬ LÝ ( Biểu tượng nội bộ ) - LƯU TRỮ ( Biểu tượng nội bộ ) - XUẤT RA ( Biểu tượng ngoại bộ )

Biểu tượng nội bộ chính là biểu tượng tinh thần ( Mental representations ) , nói một cách khác , tất cả những cấu trúc , tri thức được lưu trữ ở trong não bộ của bạn nó đều là biểu tượng tinh thần của bạn , bạn có bao nhiêu biểu tượng tinh thần và chất lượng của nó ra sao , nó sẽ quyết định nhận thức của bạn 

Bill Gates đã từng nói rằng : " Sự khác biệt lớn nhất giữa người với người là sự khác biệt từ phần cổ trở lên " . Và cái sự khác biệt từ phần cổ trở lên này nó chính là biểu tượng tinh thần ở mỗi người . Có thể nói rằng cả đời này chúng ta đều đang đi tìm và hoàn thiện cho mình những biểu tượng về tinh thần, để khiến cho bản thân mình trở nên trí tuệ hơn

Khi một kiến thức mới đi vào não của chúng ta , nó sẽ hình thành nên một biểu tượng tinh thần , cuối cùng biểu tượng tinh thần này nó sẽ quay ngược trở lại , nó quyết định về cách chúng ta hiểu về kiến thức này . Nói một cách khác , những biểu tượng tinh thần này nó sẽ quyết định trình độ nhận thức của chúng ta 

Nên bởi thế , hỏi vì sao có rất nhiều bạn hồi đi học hay gặp những quyển sách chuyên ngành khó nuốt, đọc mãi mà không hiểu , đó là bởi vì trong não của chúng ra chưa hề có những biểu tượng tinh thần về kiến thức đó . Hay có một cuốn sách nhưng trăm người trăm cách hiểu , có những người có thể hiểu được rất sâu nhưng cũng có những người dừng lại ở mức độ biết , hoặc cũng có thể hiểu nó theo một cách sai lệch , đó là bởi vì biểu tượng tinh thần của mỗi người là khác nhau 

Ngoài việc giúp cho chúng ta hiểu được kiến thức , thì biểu tượng tinh thần cũng có nhiệm vụ là giúp bạn sàng lọc những kiến thức mới , có nghĩa là chúng ta hiểu + lọc thông tin , và giữ lại thông tin dựa trên kinh nghiệm đã có của mình . Nói sâu hơn , tức là nhận thức mà bạn có nó sẽ quyết định kiến thức đó , bạn sẵn sàng chấp nhận hay là không chấp nhận , điều này thì nó sẽ dẫn đến một hậu quả khủng khiếp hơn , đó là não bộ của bạn sẽ trở nên khép kín và cứng đầu hơn 

Có một câu trong cuốn sách " Lấy bạn làm thời gian " như thế này: " Cơ chế vận hành của não bộ chúng ta là chọn lọc nhập liệu , chúng ta chỉ có thể nghe những thứ mà chúng ta thích nghe , thích xem và đón nhận những thứ mà chúng ta thích xem và đón nhận , bởi vậy đây là lý do khiến cho nhiều người đọc sách rơi vào một trạng thái đó là chỉ đọc những cuốn sách thuộc cùng thể loại mà bạn thích

Hay là có những người , làm một việc trong mười mấy năm nhưng mà vẫn không thể trở nên xuất sắc . Bởi vì là những gì có sẵn trong não của bạn , nếu như không liên tục đổi mới , cập nhật , nâng cao hay là luyện tập một cách có chủ ý thì nó sẽ quay ngược trở lại , trở thành chướng ngại vật trên chính con đường học tập , phát triển kiến thức và kỹ năng của bạn 

Steve Jobs : " STAY HUNGRY ,  STAY FOOLISH " - hãy luôn giữ cho mình một trạng thái khát khao kiến thức , đừng nghĩ rằng là mình đã rất thông minh , đừng eo hẹp bản thân mình trong nhận thức hay là kinh nghiệm vốn có , chúng ta phải không ngừng rèn luyện biểu tượng tinh thần của mình , đây mới là yếu tố giúp bạn trở nên tài giỏi , xuất chúng và vượt trội hơn 

5-Ứng dụng " luyện tập có chủ ý " vào cuộc sống 

 Thông thường , cách để họ trở nên xuất sắc sẽ thông qua 4 giai đoạn , bạn có thể ứng dụng bốn giai đoạn này vào trong chính cuộc sống của mình 

- GĐ1 : TẠO SỰ QUAN TÂM - những người kiệt xuất thì ngay từ khi còn nhỏ , khi còn là những đứa trẻ trong độ tuổi khám phá thế giới thì họ đã được cha mẹ , anh chị hay là người thân , truyền cảm hứng hay là định hướng cho họ hướng đến một cái gì đó , và họ sẽ bắt đầu nó , luyện tập như một trò chơi , đây chính là bước khởi đầu để khơi dậy đam mê trong họ . Còn đối với chúng ta , những người đã bước qua giai đoạn của tuổi thơ ấu thì sao ? Ở đây thì bạn hoàn toàn có thể vận dụng điều này với con cái của mình , cũng như là cho chính bản thân bạn , bằng cách là chúng ta sẽ khơi dậy sự hứng thú với một kỹ năng tới một năng lực nào đó và bạn nên nhớ rằng , tất cả những đam mê nó đều xuất phát từ những thứ mà chúng ta thực sự rất thích làm 

- GĐ2 : TRỞ NÊN NGHIÊM TÚC - một khi mà bạn đã tìm ra được điều mà mình hứng thú thì chúng ta sẽ tự nhiên tiếp nhận sự rèn luyện , ở giai đoạn này , sự hỗ trợ động viên của cha mẹ và giáo viên là rất quan trọng đối với sự tiến bộ của trẻ , còn đối với chúng ta thì bạn cần tìm cho mình một người thầy , để luôn cập nhật , phản hồi cho bản thân . Nếu như bạn không có một người thầy bên cạnh thì hãy tự tìm cách nào đó để tự phản hồi trong suốt quá trình mà bạn luyện tập 

- GĐ3 : TẬP TRUNG TOÀN LỰC - nói chung thì những người xuất sắc thường tập trung rất nhiều ở độ tuổi 12 , 13 hoặc là 15 , 16 . Ở giai đoạn này họ thường tìm kiếm giáo viên , huấn luyện viên để họ không ngừng cải thiện , nâng cao kiến thức hay là kỹ năng của mình . Và có lúc không chỉ bản thân họ dốc toàn tâm toàn ý mà ngay cả người nhà của họ cũng phải đầu tư rất nhiều tiền bạc , tinh thần cùng với họ . Vậy thì đối với bản thân chúng ta thì sao ? Giai đoạn này là bước mà bạn cần phải tập trung toàn bộ sức lực , tinh thần cũng như là thời gian của bạn vào một việc mà chúng ta muốn cải thiện 

- GĐ4 : KHAI THÁC SÁNG TẠO - sau khi mà bạn đã đạt được một trình độ cao nhất , thì chúng ta phải bắt đầu không ngừng sáng tạo và đổi mới , nó cũng giống như là việc chúng ta phải luôn luôn trao dồi thêm cho mình những biểu tượng tinh thần mới trong ta