ASK - SCALING YOURSELF

THẾ MẠNH CỦA BẠN LÀ GÌ?

Chúng ta thường chia sẻ với nhau là mình cần phải hiểu thế yếu và thế mạnh của bản thân là gì, rồi tập trung vào thế mạnh của mình để định hướng nghề nghiệp, để định hướng lựa chọn và quyết định. Khi dấn thân vào những dự án, công việc, nghề nghiệp dựa trên thế mạnh, mình sẽ hăng hái hơn, xuất sắc hơn, sáng tạo hơn, và đương nhiên là vì vậy mà thành công hơn. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết thế mạnh của bản thân là gì, và thứ bạn giỏi chưa chắc đã là thế mạnh. Tại sao?

Thế mạnh cần phải hội đủ 3 điều kiện: là thứ bạn giỏi, là thứ tiếp thêm năng lượng cho bạn một cách tự nhiên mỗi khi bạn thực hiện hay dấn thân, và cuối cùng là bạn luôn có hay tự tạo động lực để làm việc đó chứ chẳng bao giờ phải đi vay mượn, nhờ vả động lực hay năng lượng của ai hết. Khi bạn giỏi một thứ gì đó, ví dụ giỏi tiếp khách, vì bạn biết cách entertain - giải trí cho khách khứa, ăn gì ngon ở đâu, ăn gì uống kèm rượu gì, karaoke khách loại gì thì đưa đi đâu, đi club chơi thì khách nào nên đưa vào ổ nào, quà cáp ai thì nên mua gì tặng sao. Nói chung là các món ăn chơi giải trí bạn rành rẽ trong lòng bàn tay. Khách đưa vào tay bạn thì không ai mà không chiều được, và đương nhiên bỏ ra thì ai cũng hài lòng đến vô cực. Chẳng hạn bạn giỏi cái môn đó. Nhưng thật ra bạn ghét cay ghét đắng chuyện này. Làm thì phải làm vì việc thảy đến tay và để làm hài lòng sếp thôi, vì nhiệm vụ, vì cái thế phải làm cho con đường công danh sự nghiệp chứ ghét cay ghét đắng ba cái trò ấy, và mỗi khi phải triển xong một trận giải trí như vậy thì bạn cạn kiệt, mệt mỏi, ngán ngẩm đến tận cổ. Vậy thì đó có thể là thứ bạn giỏi, để chứng tỏ hay để làm hài lòng ai đó chứ không phải là thứ bạn đam mê. Và như vậy, có thể giỏi nhưng không phải là thế mạnh.

Ngược lại, cũng là thứ bạn làm giỏi như trở bàn tay, vì kiến thức bạn có, vì kỹ năng bạn xịn, vì network bạn có sẵn, và được cái nó là thứ bạn làm hoài không biết mệt, càng làm càng hăng máu, càng thêm năng lượng, càng sáng tạo, càng bày biện ra đủ trò để cho nó hay ho hơn, xịn sò hơn, đỉnh của chóp hơn. Năng lượng và nhiệt huyết được sinh ra từ việc bạn làm, rồi nó lại được sử dụng để nuôi nấng tinh thần cho bạn tiếp tục làm. Cái vòng tròn khép kín này nó cứ thế mà vận hành, thứ này tiếp năng lượng cho thứ kia, nên dù thấy làm quá trời mà sao vẫn tình bơ, cười hết ga, bung hết cỡ. Năng lượng tích cực nó vỡ oà, làm toả xung quanh con người bạn, lan truyền sang bất kỳ ai may mắn chạm vào. Không cần ai truyền động lực, truyền cảm hứng hay động viên gì ráo. Bạn như cái máy phát năng lượng, tự tạo tự phát, chạy ầm ầm mà chẳng bao giờ hết nhiên liệu. Khi ở trong trạng thái như vậy, bạn biết đó là thế mạnh mà mình đang tận dụng.

Cho nên, giỏi chưa chắc là thế mạnh. Thế mạnh, ngoài giỏi, còn cần thêm yếu tố năng lượng và động lực tự tạo. Giờ, bạn có thể ngồi xuống phản tư xem đâu là thứ mình giỏi và đâu là thế mạnh để có thể hiểu rỡ hơn, tường tận hơn về bản thân và thế mạnh bản thân. Bài tập rất đơn giản như sau:

• Liệt kê tất cả những chuyện bạn làm giỏi và được người khác công nhận là bạn giỏi
• Khoanh tròn những thứ bạn giỏi nhưng chán hay ghét, làm chủ yếu vì bị ép hay vì hoàn cảnh
• Đánh dấu tick trên những việc bạn vừa giỏi vừa thích, vừa có thêm năng lượng khi làm, vừa có động lực không bao giờ cạn để làm

Giờ thì bạn hiểu rất rõ rồi đó, và biết cần phải tập trung vào thế mạnh nào để có thể giúp bản thân định hướng, lựa chọn, dấn thân. Thế mạnh cũng có thể được tìm hiểu qua cách làm nghiên cứu (survey) nếu bạn không chắc thế mạnh của bạn là gì

Đương nhiên không phải chỉ 1 cái survey mà giải quyết được hết vấn đề, nhưng ít ra nó có thể làm tài liệu tham khảo định hướng suy nghĩ cho bạn. Làm xong, thử ngồi phản tư xem kết quả có trùng khớp với cách bạn đã và đang tiếp cận và vận hành với thế giới bện ngoài hay không. Từ đó, bạn có thể hiểu ra thêm về mình, về khuynh hướng chung tạo nên thói quen hay tính cách, thế mạnh của bản thân mình để có thể tập trung khai thác thế mạnh một cách tới ưu nhất, giúp bản thân ngày càng thành công.

CHỦ ĐỘNG ĐỂ THÀNH CÔNG

Tình hình chung là, khi công ty / tổ chức scale - phát triển nhanh quá, thì chuyện xáo trộn tổ chức và nhân sự là chuyện đương nhiên. Thế trận nào binh pháp ấy. Khi cần phải lập lại thế cờ mới, câu hỏi đầu tiên luôn luôn là, tướng nào quân nào sẽ đánh trận tương lai. Trận quá khứ, hiện tại và tương lai là những trận chiến hoàn toàn khác nhau, mục tiêu khác, đòi hỏi khác, cần những kỹ năng và kiến thức khác, cần thái độ và sự cam kết khác. Do đó, để đánh thắng trận tương lai, vì hoạch định là để chiến thắng, người đánh cờ phải xác định rất rõ đâu là những quân cờ quyết định sự thành bại của mình. Từ đó, họ sẽ phải làm một chuyện, là đi tìm quân cờ tương lai.

Mục tiêu rất rõ ràng, đi tìm quân cờ tương lai. Những quân cờ này có thể ở đâu? Có lẽ sự bắt đầu luôn là từ những quân cờ mình đang có. Bao nhiêu trong số họ có tiềm năng và khả năng trở thành quân cờ trên bàn cờ mới? Bao nhiêu trong số họ có thể ngay và luôn? Bao nhiêu có tiềm năng nhưng cần thời gian để nuôi lớn? Mình có thời gian để làm chuyện này không? Hay thời gian gấp quá, hoặc là họ phải lớn lên rất nhanh, hoặc là mình đành nuôi lớn họ cho những trận sau? Có bao nhiêu vị trí không tìm được người từ bàn cờ cũ, dơn giản vì họ không đủ khả năng hay hoàn toàn chưa sẵn sàng? Nếu thế, mình sẽ phải tìm những quân cờ mới này từ bên ngoài. Vậy thì tìm ở đâu, tìm người nào phù hợp với văn hoá của tổ chức đây? Chỉ là một bàn cờ mới của tương lai, có bao nhiêu đó quyết định khó khăn phải đưa ra về nhân sự.

Cho nên, dù làm tướng hay làm quân, nếu bạn muốn là một phần trong sự phát triển của một tổ chức, bạn luôn luôn phải đánh cả 2 bàn cờ, hiện tại và tương lai. Nếu chỉ chăm chăm vào hiện tại, bạn chỉ thuộc về bàn cờ hôm nay và có thể sẽ không còn “liên quan” đến bàn cờ mới của tương lai. Nếu chỉ lo nghĩ về bàn cờ tương lai mà quên quản trị hiện tại, quên deliver key results - đạt được những mục tiêu và kết quả đã đề ra, bạn trở thành kẻ mơ mộng và quên bén thực tại. Vì thế, dù làm công hay làm chủ, bạn đều phải quản trị song song hai thế giới: hiện tại và tương lai. Thiếu đi bất kỳ một mệnh đề nào, con đường sự nghiệp của mình cũng đều đứt gãy.

Phần lớn người đang làm việc mà tôi đã gặp, chắc đến 80% đều bị rơi vào cái bẫy “hiện tại”, quay cuồng trong mớ công việc đổ dồn lên đầu cổ hàng ngày, xoay vần trong đó không có lối ra. Mỗi ngày buông công việc ra, dù đã cố hết sức, mớ bòng bong vẫn cứ ở đó, vẫn cứ như vũng lầy kéo chân mình xuống sự tuyệt vọng. Và cứ thế, ngày ngày trôi qua trong sự hoảng loạn và bất lực, việc không xong, kết quả không đạt, áp lực từ trên đè xuống, không còn thời gian để phát triển bản thân nói gì tới việc nghĩ về tương lai. Tương lai trở thành sự xa xỉ, hoang tưởng, điểm chấm mơ hồ về hành trình không lối thoát…. Đây là chuyện bình thường trong thế giới bình thường, của những người không biết quản trị hiện tại và tương lai. Nếu bạn đang ở trong tình trạng này, có lẽ bạn nên dừng lại ngay, hỏi mình những câu hỏi như sau để định hình lại hành trình tiếp nối.

1. Những mục tiêu quan trọng nhất tôi cần tập trung vào ngay lúc này, tuần này, tháng này, quý này là gì?
2. Những kết quả tương ứng của những mục tiêu trên mà tôi cần đạt được là gì?
3. Để thực hiện tốt những mục tiêu trên và tạo ra kết quả tương ứng thì những nguồn lực quan trọng nhất tôi cần là gì? Tôi đã có chưa? Tôi có cần bổ sung không? Nếu có thì giải pháp bổ sung của tôi là gì?
4. Tương lai mà công ty, tổ chức hướng tới nhìn ra sao? Ở đó, có những vai trò gì tôi muốn được trao cho cơ hội?
5. Để nắm bắt được cơ hội đó tôi cần có những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì?
6. Tôi đã có gì, chưa có gì, cần nâng cấp gì trong hiện tại để có thể thuyết phục được tổ chức trao cho tôi cơ hội đó?
7. Đội ngũ nào sẽ là đội ngũ tương lai của tôi? Có ai trong hiện tại có tiềm năng phát triển để hỗ trợ tôi cho tương lai đó không?
8. Nếu có, họ cần được bổ sung những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì?
9. Có vị trí hỗ trợ nào trong đội ngũ không thể nâng cấp từ những người hiện có hay không? Nếu có, hướng giải quyết của tôi là gì?
10. Tôi cần cân đối lại cách đầu tư thời gian của mình ra sao giữa hiện tại và tương lai để quản trị tốt cả hai?

Công ty, tổ chức nào cũng phải scale - phát triển theo thời gian, đặc biệt là trong sự chuyển động của kinh tế sáng tạo thì tốc độ scale là vận tốc ánh sáng. Do đó, trừ phi bạn không muốn phát triển, còn lại thì tự bạn phải chịu trách nhiệm về sự scaling - phát triển bản thân để còn “liên quan” với tương lai, dù là tương lai của tổ chức, của ngành nghề, hay của thế giới.

Có bao nhiêu người đi làm nghĩ rằng, cho là, tập trung vào chuyện giao gì làm đó? Mà giao thì cũng phải giao thật cụ thể, đếm task đàng hoàng thì mới vận hành được. Rồi cũng chỉ loanh quanh trong mớ gạch đầu dòng được giao đó mà thôi chứ không nghĩ ra thêm được thứ gì khác để làm cho công việc của mình hay ho hơn, xuất sắc hơn, hiệu quả hơn. Hoặc giả có thể nghĩ hoặc đã nghĩ, nhưng không thèm làm, vì thêm việc là thêm cực chứ có thêm đồng lương nào đâu mà phải cố. Người đi làm như thế, họ hoàn toàn bị động, giống như lên lớp chờ cô giáo kêu lên trả bài, kêu sao làm vậy, chỉ đâu đánh đó, đẩy bản thân vào thế xếp hàng chờ lãnh task như những con robot vô hồn. Người như thế trong xã hội đi làm này thì nhiều lắm, và đó là lý do vì sao họ không thành công.

Người thành công là người luôn chủ động. Với họ, chỉ cần gọi tên mục tiêu, họ sẽ nghĩ ra 1001 cách đề đạt được một cách xuất sắc nhất, 1001 cách khác để vượt ngoài mong đợi, và 1001 mục tiêu khác nữa để biến công việc vốn dĩ bình thường của vị trí họ hiện đang nắm giữ thành công việc của siêu nhân. Họ sẽ thách thức bản thân tạo ra nhiều giá trị hơn, đặt ra nhiều đỉnh cao mới hơn, thách thức những giới hạn hiện có, làm không chỉ vì mục tiêu ngắn hạn trước mắt mà còn vì sự phát triển bền vững của đội ngũ và tổ chức. Họ quản trị hiện tại, quản trị tương lai, quản trị sếp trên, người dưới và cả những quan hệ hàng ngang với tất cả các phòng ban, đội nhóm khác. Game này là của họ. Bàn cờ này là bàn cờ của họ. Hiện tại này thuộc về họ. Và người thành công hoàn toàn chủ động làm chủ cuộc chơi do chính bản thân bày ra, trong luật lệ của tổ chức, để tạo ra điều kỳ diệu cho chính hành trình và sự nghiệp của mình. Họ chẳng bao giờ ngồi chờ, chẳng bao giờ xếp hàng nhận task, lại càng không bao giờ chỉ biết lui cui, loanh quanh với vài cái gạch đầu dòng mà ai đó đã phát cho. Họ không bao giờ hài lòng với hiện tại vì hiểu rằng luôn có khoảng không tự do để làm tốt hơn, xuất sắc hơn, xịn sò hơn….

Sự chủ động khiến cho họ phá banh mọi giới hạn, thách thức mọi thành tích hiện hữu, vượt qua tất cả ràng buộc hữu hình hay vô hình của một tổ chức để bứt phá. Và vì vậy mà họ thành công. Và vì vậy mà tổ chức đương nhiên phải trân quý và gìn giữ họ. Và vì vậy mà họ tạo ra giá trị vô song trên thị trường và được săn đón bởi những lãnh đạo có tầm nhìn. Và vì vậy mà dù có làm thuê, họ cũng làm chủ cuộc chơi sự nghiệp của mình. Và vì vậy, ở một mức độ nào đó, họ có thể đặt ra luật chơi riêng cho những cuộc game mới của mình. Vậy, gọi là đi làm chủ động. Vậy, để rèn luyện cho bản thân tâm thế đi làm chủ động, bạn cần lưu ý những gì? Chia sẻ kinh nghiệm cá nhân cho những ai quan tâm, tôi luôn đặt cho mình câu hỏi và tự đi tìm câu trả lời một cách chủ động mà không bao giờ chờ tổ chức.

• Có bao nhiêu cách khác, việc khác có thể làm để đạt được mục tiêu và KPI được giao một cách hiệu quả hơn?
• So với khả năng của bản thân & đội ngũ, lịch sử phát triển của tổ chức trong ngành và trên thị trường, có bao nhiêu cách để có thể vượt xa mục tiêu đặt ra?
• Để tạo nên kỳ tích so với mục tiêu được giao, tôi cần tự bày biện ra thêm những trò gì? Và tôi sẽ vay mượn, vận động nguồn lực nào để làm cho nó tới?
• Những khó khăn, thử thách tôi có thể phải đối diện khi tạo nên kỳ tích là gì? Vậy thì kế hoạch chặt chém yếu tố hay nhân tố cản trở hành trình của tôi là gì?
• Có những cơ hội đổi mới, sáng tạo nào để khiến cho công việc hiện tại của tôi đỉnh hơn, bứt phá hơn, wow hơn, tạo ra impact - ảnh hưởng siêu to hơn không? Ví dụ như thay đổi cách làm, thay đổi kênh tiếp cận, thay đổi cách vận động nguồn lực, thay đổi qui trình, vv?
• Nếu vậy, có bao nhiêu dự án mới tôi có thể tạo ra thêm và kế hoạch cụ thể là gì để các dự án này đạt được thành công?
• Tôi sẽ đặt vấn đề và trình bày sao để nhận được sự ủng hộ của tổ chức?
• Nếu không được ủng hộ vì bất kỳ lý do gì thì tôi sẽ xử sao? Đâu là plan B để tiếp tục pilot và chứng minh cho bằng được sự khả thi trong giải pháp mà tôi đề nghị?

Nói chung, người giỏi họ giống như cây đèn không cam chịu cạn dầu. Họ cứ tự đổ nhiên liệu và cứ cháy, cứ cháy bùng bùng, càng cháy càng hăng và đốt sạch mọi cản trở trên đường đi cho đến khi làm được thì thôi. Họ không chịu tắt đèn, cũng không chờ ai đó đến châm dầu. Sự chủ động này mang đến cho họ không ít vấn đề, không ít lời ra tiếng vào từ đám nay-sayers - phái chuyên nghiệp lắc đầu và nói không. Cho nên, thật ra không phải ai cũng dám dấn thân, vì chẳng ai tự nhiên kéo việc vào thân, tự nhận thêm rắc rối về mình, hay “làm không công” những thứ mà bên thuê người ta không đòi hỏi. Họ khác người bình thường chỗ đó, vì họ là người xuất sắc. Mà người xuất sắc thì luôn sáng tạo, luôn chủ động tìm thêm việc, vì mục tiêu của họ là vươn tới sự xuất sắc của bản thân, không phải là một kẻ đi làm phổ thông, với một vị trí phổ thông, trong một môi trường phổ thông. Mọi giới hạn và tiêu chuẩn hiện hữu đối với họ là để làm bàn đạp mà bứt phá. Vậy thôi! Một cách cực kỳ chủ động.

GIÓ TẦNG NÀO, MÂY TẦNG ẤY

Con người mà, không có thì thôi, ở đâu có con người là ở đó có lộn xộn. Bởi vậy, những ai làm quản trị mà lên bờ xuống ruộng trước giờ vì con người thì thích AI và robot lắm, vì tụi nó chỉ làm theo lập trình. Kệ, thiếu chút cảm xúc nhưng mà nó khoẻ, vì nó không có biết drama!

Mình cũng không biết tự bao giờ đã nhận được rất nhiều lời nhắn, tâm sự gởi vào inbox, buồn bã, mất niềm tin, chán nản, hoảng sợ, lo âu, thậm chí là trầm cảm không phải vì công việc mà vì áp lực tâm lý giữa người với người nơi công sở. Nơi làm việc của mỗi người, dù có hay không có văn hoá, dù văn hoá tốt xấu như nào, đều là một xã hội thu nhỏ. Ở đó, sẽ có người chuyên đi ức hiếp người khác. Sẽ có người tham lam vật chất quyền lực nên ích kỷ đạp lên người khác. Sẽ có những kẻ sân si kiếm chuyện cả ngày, vì họ cần drama để cảm thấy mình tồn tại, để tạo sự chú ý, để thừa nước đục thả câu. Sẽ có kẻ giả tạo ngoài mặt cười trong nhưng ở trong là một bồ dao găm. Sẽ có bất công, có bè phái, có chiến tranh, có nịnh nọt, có vô cảm, ích kỷ, và tất cả những điều xấu xa mà bất kỳ xã hội nào cũng có. Đương nhiên, cuộc chiến nào cũng có bóng tối và ánh sáng, nên cũng sẽ có người ngay thẳng, có thực lực, tử tế, bao dung….

Gió tầng nào, mây tầng ấy. Người chỉ chăm chăm vào politics, drama, gây chuyện, chọt đầu này khoáy đầu kia, cũng thông cảm cho họ, vì họ chỉ tới đó thôi. Không có giá trị, không có thực lực nên mới phải làm loạn lên như thế để thừa nước đục thả câu, để ngư ông hưởng lợi, để tìm cơ hội toả sáng trong cái thế bấn loạn dễ làm cho người ta hiểu sai, hiểu lầm, ngộ nhận…. Người không vững, không tỉnh táo bản lĩnh, lọt vào game của họ, thì sẽ bị họ quay xà quần cho tới khi kiệt sức, gục ngã, lụi tàn trong cái sự tào lao, nhỏ nhen của những kẻ tiểu nhân. Ủa kỳ vậy? Bạn đang đi làm mà! Đi làm là để thực hiện ước mơ, đam mê, hành trình sự nghiệp của mình chứ có phải đi đóng phim tâm lý tình cảm xã hội mấy chục tập miễn phí cho người ta đâu? Sao mất tập trung vậy? Sao để người ta giật dây mình vậy? Sao hao công tổn trí vì ba chuyện chẳng liên quan? Sao phải rước cái sự mệt mỏi, buồn phiền, hư hao tâm lý về mình vì sự bất tài, xấu xa, độc ác của người khác? Đừng nói mình là nạn nhân nha. Bạn chỉ là nạn nhân khi bạn cho phép người ta quăng cho mình vai nạn nhân. Còn khi bạn đã từ chối vai diễn ngay từ đầu, bỏ qua, bỏ lơ, không tham gia, lo tập trung vào sự hay ho và xuất sắc của mình thì game ai nấy chơi, không liên quan.

Tôi hiểu và thông cảm khi bạn bị sốc, bị ảnh hưởng tâm lý, bị down mood này nọ. Nhưng thông cảm không có nghĩa là ngồi đó dỗ dành, vuốt ve cho sự tổn thương không đáng có. Tỉnh dậy đi người ơi! Đó không phải là cuộc chiến của bạn. Đó không phải là hành trình của bạn. Đó không phải là nơi sa chân và chôn chặt cuộc đời. Mình ra đời, đi làm là để được làm những gì mình yêu thích, được tự do, thành công, thăng tiến, kiến tạo ra giá trị và hạnh phúc với giá trị bản thân tạo ra. Mục tiêu của mình đâu có trùng khớp chỗ nào với mục tiêu của họ đâu mà bạn để cho bản thân cuốn vào vòng xoáy đó. Giờ mình dẹp hết làm lại kế hoạch mới nè.

• Nếu đang bị cuốn vào chuyện drama tào lao nơi công sở, stop! Dừng lại, dừng lại, dừng lại ngay và luôn! Nhìn nó như một cọng rác đi, quăng vào thùng rác rồi quên luôn.
• Nếu đang chuẩn bị bước vào chỗ mới, tâm thế sẵn sàng là sẽ gặp chuyện tào lao, nhưng sẽ tình táo bỏ qua, tập trung vào lý do tại sao mình đi làm.
• Tự hỏi, ở vị trí của mình, như thế nào là giỏi, thành công, xuất sắc. Lấy đó làm mục tiêu phấn đấu để đạt cho được, ít nhất là kết quả mà tổ chức đặt ra cho mình.
• Tự hỏi, để đạt được mục tiêu đó, bản thân cần làm gì, mình có gì thiếu gì, cần học hỏi và rèn luyện thêm gì, rồi có ngay kế hoạch hành động để tập trung làm tất cả những chuyện này một cách quyết liệt, hiệu quả, nhanh chóng nhất có thể.
• Tự hỏi, what’s next? Sau đó nữa thì mình muốn phát triển tiếp theo thế nào? Vị trí mới đòi hỏi gì ở mình? Vậy thị bản thân cần chuẩn bị tiếp theo như thế nào? Có thứ gì mình có thể chuẩn bị ngay từ bây giờ hay không? Rồi lên kế hoạch phát triển bản thân cho tương lai.

Ủa, bao nhiêu đó là việc ngập đầu rồi. Có rảnh đâu mà đi tham gia vào ba cái chuyện tào lao xí đế của mấy đứa mất phương hướng, rảnh quá nên gây chuyện? Trừ phi bạn si mê mấy thứ giải trí lá cải, rẻ tiền đó thì thôi. Nếu là người có tài, xuất sắc, hướng đến thành công thì phải học cách bỏ qua mọi sự linh tinh, nhỏ nhen, drama đời thường để giữ cho mình tập trung vào những điều có ích, có giá trị, đóng góp cho sự thành công của bản thân và tổ chức, xây dựng thương hiệu cá nhân ngày càng có uy tín, không những tại nơi mình làm việc mà còn trong ngành, trên thị trường, trong cộng đồng. Vậy nha các bạn trẻ. Đừng emo với và lao đao với những chuyện không đáng nữa. Lo mà kiến tạo thành công cho chính bản thân mình.