SKILL - ON THE RISE

 

Kỹ năng quan trọng 2023-2027

Theo báo cáo The Future of Jobs do Diễn đàn kinh tế thế giới nghiên cứu và trình bày năm 2023, các kỹ năng đang phát triển mạnh, vô cùng cần thiết cho người đi làm, và đặc biệt là những kỹ năng ngày càng quan trọng đối với người đi làm trong khoảng thời gian 2023-2027, chia thành hai nhóm rõ rệt. Nhóm thứ nhất là kỹ năng, kiến thức và khả năng. Nhóm thứ hai là thái độ.

Về kỹ năng, top 3 kỹ năng quan trọng và cần thiết nhất cho giai đoạn 2023-2027 là: Tư duy phân tích, tư duy sáng tạo, hiểu biết và ứng dụng công nghệ trong công việc. Đây có lẽ cũng là top 3 kỹ năng thiếu nhất trong đội ngũ lao động tại Việt Nam. Khi nói về tư duy, trong đó có tư duy phân tích và tư duy sáng tạo thì việc huấn luyện và phát triển cần phải có một hành trình. Không ai chỉ học lý thuyết mà bỗng dưng lại có tư duy phân tích hay tư duy sáng tạo được. Điều này đòi hỏi người học phải liên tục rèn luyện, ứng dụng, phản tư, hiệu chỉnh hằng ngày trong cuộc đời làm việc và cuộc sống của mình. Do đó, đây là những kỹ năng tuy quan trọng nhưng rất khó để có thể master. Vì vậy, học không chưa bao giờ là đủ. Vấn đề quan trọng là người học phải biết tự mình ứng dụng, rèn luyện và cải tiến kĩ năng một cách chủ động. Có thể nói tại Việt Nam, trong thời gian làm việc với các bạn trẻ, tôi nhận thấy đây là những kỹ năng đang thiếu trầm trọng và vì vậy dẫn đến việc chất lượng và hiệu suất làm việc thấp. 

Tôi hay nói với các bạn founder là, chúng ta không cần quá nhiều bodies - xác người. Quá nhiều cái xác không biết suy nghĩ, không có khả năng tư duy thì đó chỉ là một đoàn quân zombie, vật vờ tứ tán chứ chẳng giúp gì được gì cho mục tiêu chung. Đó là chưa nói đến chuyện tham sân si, tạo nhóm lợi ích và chơi ba trò chính trị trong tập thể. Chúng ta chỉ cần một số ít những người có tư duy tốt, khả năng tự học và tự nghiên cứu, khả năng triển khai chủ động và cộng tác xuất sắc. Người như vậy, có một người bằng trăm người mà lại không cần tốn năng lượng và thời gian quản lý. Cuối cùng, chúng ta chỉ muốn công việc được hoàn thành, kết quả đạt thành tích với nguồn lực tối ưu nhất có thể. Để làm được điều này có rất nhiều cách khác nhau. Trong đó, cách của tương lai là cách sử dụng những nhân sự self-sufficient - có khả năng tự tư duy & giải quyết vấn đề. 

Ngoài top 3 kỹ năng quan trọng là tư duy phân tích, tư duy sáng tạo, hiểu biết và khả năng ứng dụng công nghệ trong công việc, những kỹ năng quan trọng khác đang ngày càng được coi trọng bao gồm:

1. Tư duy hệ thống
2. Ứng dụng AI và dữ liệu lớn
3. Quản trị tài năng
4. Tâm thế và kỹ năng phục vụ khách hàng
5. Vận hành và quản trị nguồn lực
6. Quản trị hệ thống và an ninh mạng
7. Kiểm soát và quản trị chất lượng
8. Thiết kế và quản trị trải nghiệm người dùng
9. Lập trình
10. Tiếp thị và truyền thông
11. Thông thạo nhiều ngôn ngữ
12. Đọc, viết và làm toán 
13. Tiếp nhận và xử lý thông tin từ các giác quan
14. Khéo léo, nhẫn nại và chính xác

Song song với tầm quan trọng của kỹ năng, hiểu biết và khả năng, thái độ là một phần không kém quan trọng. Những thái độ rất cần thiết cho công việc tương lai, hay nói đúng hơn là hiện tại và tương lai gần 2023-2027 được các công ty, tổ chức đặt lên mức độ quan trọng hàng đầu bao gồm:

1. Tính hiếu kỳ và tâm thế học cả đời
2. Sự kiên trì, linh hoạt và linh động
3. Hiểu bản thân và tự tạo động lực
4. Lãnh đạo và tạo ảnh hưởng xã hội
5. Thấu cảm và lắng nghe chủ động
6. Tạo niềm tin và làm việc chi tiết
7. Dạy và cố vấn
8. Quan tâm bảo vệ môi trường
9. Công dân toàn cầu

Khi hiểu được tổng thể những kỹ năng, kiến thức, khả năng và thái độ cần thiết để giữ cho bản thân luôn liên quan trong tương lai nghề nghiệp, có lẽ mỗi người, mỗi công ty, tổ chức đều cần phải rà soát lại nội lực của chính bản thân mình. Những gì đã có và đã sở hữu trong quá khứ sẽ luôn có những thứ tiếp tục tồn tại và cần được phát huy. Tuy nhiên, nếu không tiếp tục cập nhật, thay đổi, chuyển biến theo nhu cầu và sự chuyển động của tương lai nghề nghiệp thì, chính bản thân hoặc đội ngũ của chúng ta ngày hôm nay đã hoàn toàn lạc hậu.

Trong diễn biến thay đổi ngày càng nhanh, tức thì, bất định, không cá nhân hay tổ chức nào còn có thể chần chờ, loay hoay tính toán hay làm ngơ được nữa. Sự loại trừ đã bắt đầu trong quá khứ và tương lai không chờ đợi bất kỳ ai. Hoặc là bạn đã tự mình chuyển động bằng tâm thế và khả năng tự học, tự cập nhật của bản thân. Hoặc là ngay tại lúc này đây, bạn đã không còn liên quan. Lựa chọn là của từng cá nhân. Hành trình là sự dấn thân của mỗi người. Đừng đứng đó lơ mơ chờ bất kỳ một sự giúp đỡ nào từ bên ngoài. Tương lai chỉ có thể bắt đầu bằng sự tự giác & tự thân vận động. 

Job nào sinh ra & mất đi trong 5 năm tới?

Theo báo cáo The Future of Jobs của Diễn đàn kinh tế thế giới, trong khung thời gian 2023-2027 tổng số lượng công việc mới được tạo ra khoảng 69 triệu jobs. Tổng số lượng công việc bị mất đi khoảng 83 triệu jobs. Điều này có nghĩa là trong 5 năm tới, với mức độ thay đổi như hiện tại thì sẽ có 14 triệu công việc bị mất đi, đồng nghĩa với 23% tổng số jobs không còn tồn tại trong hệ thống công việc nữa. 

Top 3 công việc có số lượng giảm cao nhất bao gồm nhân viên nhập liệu với hơn 8 triệu jobs sẽ mất đi, thư ký riêng và thư ký hành chính với hơn 6 triệu jobs sẽ mất đi, nhân viên tính lương, kế toán viên với gần 5 triệu công việc sẽ mất đi. Số lượng công việc sẽ giảm đi nhanh chóng trong thời gian tới, tính theo thứ tự giảm từ nhiều nhất đến ít nhất, trừ top 3 bao gồm những công việc như sau:

• Nhân viên bảo vệ
• Nhân viên chăm sóc tòa nhà và người giúp việc
• Nhân viên thu ngân và bán vé
• Nhân viên kiểm kê hàng hóa
• Công nhân dây chuyền và công xưởng
• Nhân viên bưu điện
• Giao dịch viên ngân hàng
• Nhân viên bán hàng chi nhánh
• Nhân viên tiếp thị từ xa
• Nhân viên dịch vụ và cung cấp thông tin khách hàng 
• Quản lý hành chính
• Nhân viên bán hàng tận nhà, nhân viên bán hàng tại các chi nhánh vỉa hè

Điều hay ho là, top 1 công việc phát triển nhanh nhất trong thời gian 5 năm tới với hơn 2.5 triệu job là nhân sự vận hành các thiết bị nông nghiệp. Điều này có lẽ là do sự xuất hiện của nhiều thiết bị công nghệ mới phục vụ cho ngành nông nghiệp ví dụ như drone, thiết bị IoT, ứng dụng AI, vv. Bên cạnh đó, danh sách các công việc sẽ phát triển nhanh trong năm năm tới trừ top 1 ra bao gồm:

• Tài xế xe bus và xe tải nặng
• Giáo viên dạy nghề
• Nhân viên sửa chữa máy móc
• Chuyên viên phát triển kinh doanh
• Giáo viên đại học và sau đại học
• Kỹ sư công nghệ điện tử
• Giáo viên giáo dục đặc biệt
• Tài xế xe tải nhẹ và tài xế giao hàng
• Chuyên viên chuyển đổi số
• Công nhân xây dựng
• Chuyên viên phát triển bền vững
• Chuyên viên chiến lược và tiếp thị số

Trong “Kỹ năng quan trọng 2023-2027”, chúng ta đã nhắc đến những kỹ năng đang phát triển mạnh và đặc biệt cần thiết cho người đi làm trong giai đoạn này. Tuy nhiên, dựa vào danh sách rất nhiều các kỹ năng đang vừa phát triển, vừa cần thiết, với nguồn lực có hạn trong thời đoạn khủng hoảng kinh tế như hiện nay thì sự tập trung của mỗi cá nhân và tổ chức nên đặt vào đâu? Dựa trên danh sách các công việc được sinh ra và mất đi trong giai đoạn này, báo cáo Tương lai nghề nghiệp của Diễn đàn kinh tế thế giới đưa ra những phân tích và lời khuyên về sự tập trung như sau. Top 10 kỹ năng vừa là kỹ năng cốt lõi nhất, cần thiết nhất cho người đi làm, vừa là kỹ năng cần được tập trung tái huấn luyện nhất trong giai đoạn 2023-2027 bao gồm những kỹ năng sau theo thứ tự ưu tiên sau:

1. Tư duy phân tích
2. Tư duy sáng tạo
3. Lãnh đạo và tạo ảnh hưởng xã hội
4. Phẩm chất kiên trì, linh hoạt và linh động
5. Tính hiếu kỳ và tâm thế học cả đời
6. Hiểu biết và ứng dụng công nghệ
7. Thấu cảm và lắng nghe chủ động
8. Ứng dụng AI và dữ liệu lớn
9. Quản trị tài năng
10. Tâm thế và kỹ năng phục vụ khách hàng

Dù là cá nhân hay tổ chức, đây có lẽ là những thông tin quan trọng giúp cho chúng ta định hướng rõ ràng hơn về kế hoạch phát triển bản thân & năng lực tổ chức trong thời gian tới. Việc audit lại xem mình đang có gì, thiếu gì, cần upskill - nâng cấp kỹ năng gì hoặc reskill - tái huấn luyện kỹ năng gì ngay lúc này đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc củng cố nền tảng phát triển bền vững cho mỗi cá nhân và tổ chức để phát triển trong tương lai sắp đến.